نکته فقهی (99): درباره ثبوت ماه ذی الحجه

در کتاب الحج این مساله مطرح است که اگر ماه ذی الحجه برای شیعیان ثابت نشود آیا انجام مناسک حج بر اساس نظر مفتی اهل سنت مجزی است یا نه؟

فقها در اینجا دو صورت را فرض می کنند:

الف) در صورتیکه شیعیان تعیین به اشتباه نظر مفتی اهل سنت ندارند یعنی احتمال صحت آن را می دهند در اینجا همه محققین قائل به لزوم تبعیت از نظر آنها هستند و چنین حجی را صحیح هم می دانند. دلیل عمده ای که در اینجا به آن تمسک نموده اند مساله سیره امامیه است. ائمه اطهار ع و اصحابشان در حدود 250 سال دوران امامت به طور مستمر در حج شرکت می کرده و از رای حاکم اهل سنت تبعیت می کردند با اینکه در طول این مدت مواردی هم بوده که ماه از لحاظ شرعی برای آنها ثابت نشده بود ولی با این حال هرگز از متابعت با جماعت مسلمانان تخلف نکرده اند (موسوعه آیة الله خویی ج 29 ص 196 القواعد الفقهیه مرحوم بجنوردی ج 5 ص 64 و ...)

ب) در صورتیکه شیعیان تعیین به اشتباه بودن نظر مفتی اهل سنت دارند، در اینجا میان محققین اختلاف است. عده ای مانند مرحوم امام و مرحوم آیة الله فاضل و استاد آیة الله حائری باز حج را صحیح می دانند ، عده ای مانند مرحوم آیة الله خویی حج را صحیح نمی دانند، عده ای هم گیر کرده اند و احتیاط می کنند مانند شهید صدر و آیة الله سیستانی.

مرحوم آیة الله فاضل تلاش کرده اند حکم این صورت را هم از سیره استفاده کنند (تفصیل الشریعه ج 5) اما به نظر مشکل می رسد چرا که موارد یقین به اشتباه در مورد حج کم است و وضعیت سیره نسبت به آن روشن نیست و در ادله لبیه نمی توان به اطلاق تمسک کرد قدر متیقن آن حجت است و قدر متیقن سیره موارد علم به اشتباه را شامل نمی شود.

به نظر می رسد دلیل معتبری که بتوان بر آن اعتماد کرد و حج این چنینی را تصحیح نمود برخی از روایات است مانند معتبره ابوالجارود است؛ قال سالت ابا جعفر ع انا شککنا فی عام من تلک الاعوام فی الاضحی فلما دخلت علی ابی جعفر ع و کان بعض اصحابنا یضحی فقال الفطر یوم یفطر الناس و الاضحی یوم یضحی الناس و الصوم یوم یصوم الناس.

وسائل الشیعه ج 7 ب 57 ما یمسک عنه الصائم ح 6

والسلام علیکم و رحمة الله

« سید محمد مهدی رفیعی »


 

نوشته شده توسط سیـد مـحمـد مـهـدی رفـیــع پــور در شنبه دوم خرداد 1388 ساعت 18:7 موضوع فقه و حقوق |